Dzisiaj chcemy opowiedzieć o dwóch ikonach, które powstały w naszej Pracowni i które na różne sposoby prowadzą do tajemnicy Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.
15 sierpnia w polskiej pobożności spotykają się wielka tajemnica wiary i rzeczy bardzo bliskie: pielgrzymia droga, wysłuchana prośba, kłosy, zioła i kwiaty przynoszone do kościoła. Te dwa wizerunki Maryi opowiadają o tym spotkaniu na dwa różne, ale dopełniające się sposoby.
Matka Boża Kalwaryjska – Matka Słuchająca.
Ikona Matki Bożej Kalwaryjskiej wykonana w Pracowni Veraikon według cudownego wizerunku
z Kalwarii Pacławskiej.
Kalwaria Pacławska leży niedaleko Przemyśla, na wzgórzach przeciętych dolinami, lasami i łąkami. Sanktuarium nie kończy się tu na murach bazyliki. Tworzą je także dróżki i kaplice rozłożone
w krajobrazie, prowadzące pielgrzymów przez wydarzenia z życia Chrystusa i Maryi. Z tego powodu miejsce bywa nazywane Jerozolimą Wschodu, a ze względu na kult Matki Bożej – Jasną Górą Podkarpacia.
Co roku w sierpniu przybywa tu wielotysięczna rzesza pielgrzymów. Wielki Odpust Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny jest czasem wspólnej modlitwy, dróżek, procesji, spowiedzi i czuwania. W 2026 roku uroczystości zaplanowano od 9 do 16 sierpnia. Nie jest to jednodniowe wydarzenie, ale kilka dni, podczas których ludzie przynoszą swoje intencje, wdzięczność i nadzieję.
W centrum tego miejsca znajduje się wizerunek Matki Bożej Kalwaryjskiej, nazywanej Matką Słuchającą. Maryja została przedstawiona jako Królowa. Trzyma berło, a na Jej kolanach siedzi Dzieciątko Jezus, które błogosławi i podtrzymuje kulę ziemską. Szczególny detal łatwo zauważyć dopiero po chwili: spod włosów Maryi wyraźnie widać jedno odsłonięte ucho.
To odkryte ucho nie jest jedynie osobliwością malarską. Dla pielgrzymów staje się znakiem,
że Maryja słucha. Przyjmuje prośby ludzi, także te, których nie potrafią wypowiedzieć głośno,
i przedstawia je swojemu Synowi. Właśnie dlatego tytuł „Matka Słuchająca” jest tak bliski tym, którzy przychodzą do Kalwarii Pacławskiej z własną historią, z własnymi troskami.
Nasza ikona zachowuje ten najważniejszy rys wizerunku. Maryja patrzy spokojnie i uważnie, bez gestu oddalenia. U podnóża ikony widnieje łacińskie słowo „Vigilamus” – „Czuwamy”. Dobrze oddaje ono charakter Kalwarii Pacławskiej jako miejsca pielgrzymowania, modlitwy na dróżkach
i czuwania, także nocnego, przy Maryi. Nawiązuje także do maryjnej formuły „Tui memores, vigilamus” – „Pamiętając o Tobie, czuwamy”.
Nie tylko dwie kalwarie
Czasem można spotkać stwierdzenie, że w Polsce istnieją tylko dwie kalwarie: Zebrzydowska
i Pacławska. Nie jest to ścisłe. Kalwaria Zebrzydowska jest pierwszym polskim założeniem tego typu i jednym z najważniejszych, a Kalwaria Pacławska należy do najbardziej znanych ośrodków pielgrzymkowych południowo-wschodniej Polski. Istnieją jednak również inne historyczne zespoły kalwaryjskie, między innymi w Pakości, Wejherowie i Wambierzycach.
Kalwarię Pacławską wyróżnia przede wszystkim silne połączenie kultu Męki Pańskiej z kultem Maryi Słuchającej. Pielgrzymi modlą się, przemierzając drogę prowadzącą pod górę i w dół, przez las i otwartą przestrzeń. Przy kolejnych stacjach odprawiane są nabożeństwa, a modlitwa łączy się tu z drogą, czasem i fizycznym trudem.
Matka Boża Zielna – święto, które pachnie sierpniem.
Ikona Matki Bożej Zielnej wykonana według wzoru Joli Pyś-Miklasz.
15 sierpnia Kościół obchodzi Uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. W Polsce ten dzień ma także drugą, bardzo żywą nazwę: Matki Bożej Zielnej. Do kościołów nadal przynosimy bukiety ułożone z tego, co dojrzewa i kwitnie wokół nas – ze zbóż, ziół, kwiatów ogrodowych
i polnych, a niekiedy także z owoców.
Każdy bukiet wygląda inaczej. Jeden jest niewielki i prosty, drugi pełen barw. W jednym dominuje mięta i macierzanka, w innym kłosy pszenicy, dalie, floksy albo nawłoć. Nie chodzi o idealną kompozycję. Najważniejsze jest to, że człowiek przynosi Bogu część własnej codzienności: pracę rąk, rośliny z własnego ogrodu, dojrzałość pól i wdzięczność za to, co wyrosło.
Ikona Matki Bożej Zielnej według wzoru Joli Pyś-Miklasz nie pokazuje Maryi na tronie ani
w uroczystej procesji. Maryja stoi pośród kwiatów. Sama trzyma bukiet, a Jej głowę otaczają kłosy
i drobne rośliny. Czerwień płaszcza i głęboki błękit sukni są mocne, ale całość pozostaje ciepła
i bliska. To wizerunek, który łączy niebo z sierpniową ziemią.
Ta ikona jest dla nas również osobistym wspomnieniem Joli. Jej sposób patrzenia na święto nie był chłodny ani podręcznikowy. Zobaczyła Maryję wśród roślin, które ludzie naprawdę zbierają i niosą do kościoła. Dlatego ten obraz nie opowiada o dawno minionym zwyczaju. Opowiada o tradycji, która nadal trwa – w parafiach, rodzinach, ogrodach i przydrożnych kapliczkach.
Wniebowzięcie mówi o życiu, które nie kończy się w grobie. Matka Boża Zielna przypomina o tej prawdzie za pomocą rzeczy kruchych i przemijających. Zioła wyschną, kwiaty stracą kolor, kłosy zostaną wymłócone. A jednak właśnie je przynosimy do poświęcenia, jakbyśmy chcieli powiedzieć: wszystko, co rodzi ziemia i wszystko, czym żyjemy, oddajemy Bogu z wdzięcznością.
Dwa obrazy, jedna opowieść
Matka Boża Kalwaryjska słucha ludzkich próśb. Matka Boża Zielna przyjmuje wdzięczność za życie i plony. Pierwszy wizerunek prowadzi nas na pielgrzymią drogę, drugi zatrzymuje przy tym,
co rośnie blisko domu. Oba mówią jednak o tej samej obecności Maryi – bliskiej człowiekowi
i prowadzącej do Chrystusa.
W sierpniu te dwa przedstawienia spotykają się szczególnie mocno. Pielgrzymi zmierzają do sanktuariów, przechodzą dróżki, czuwają i powierzają swoje intencje. W parafialnych kościołach pojawiają się bukiety ziół, zbóż i kwiatów. Wielka tajemnica Wniebowzięcia zostaje wpisana
w konkretne miejsca, ludzkie drogi i krajobraz końca lata.
Zaproszenie do Veraikon
Obie ikony można zobaczyć w Pracowni i Galerii Ikon Veraikon w Cisnej. W pracowni wykonujemy także ikony na zamówienie – z zachowaniem charakteru wybranego wizerunku, na desce
i w formacie uzgodnionym z osobą zamawiającą.
Najważniejsze jest dla nas jednak to, aby ikona nie była tylko dekoracją. Ma prowadzić do spotkania, modlitwy i pamięci. Dlatego chętnie opowiadamy o pochodzeniu wzoru, jego symbolice
i miejscu, z którym jest związany.
TB
Źródła wykorzystane przy opracowaniu:
- Bazylika Mniejsza w Kalwarii Pacławskiej, „Cudowny Obraz MB”. https://kalwaria.franciszkanie.pl/cudowny-obraz-mb/
- Bazylika Mniejsza w Kalwarii Pacławskiej, „Wielki Odpust Kalwaryjski”. https://kalwaria.franciszkanie.pl/wielki-odpust-kalwaryjski/
- Bazylika Mniejsza w Kalwarii Pacławskiej, program Wielkiego Odpustu 2026. https://kalwaria.franciszkanie.pl/
- Narodowy Instytut Dziedzictwa, Kalwaria Zebrzydowska. https://nid.pl/miejsca/kalwaria-zebrzydowska/
- Zabytek.pl, zespół Kalwarii Pakoskiej. https://zabytek.pl/pl/obiekty/pakosc-zespol-kalwarii
- Zabytek.pl, sanktuarium i kalwaria w Wambierzycach. https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-258982
- Portal Gov.pl, „15 sierpnia – święto narodowe i religijne”. https://www.gov.pl/web/arimr/15-sierpnia–swieto-narodowe-i-religijne