Uroczystość Trójcy Świętej to jeden z tych dni w roku liturgicznym, który bardziej zaprasza do zatrzymania niż do pośpiechu. Właśnie w tym duchu powstała w naszej pracowni nowa ikona, namalowana w oparciu o jeden z najpiękniejszych obrazów całej tradycji chrześcijańskiej, czyli Trójcę Świętą według Andrieja Rublowa. Ikona powstała na początku XV wieku i wyszła spod ręki mnicha i ikonopisarza, który przez całe życie dojrzewał do tego dzieła duchowo i warsztatowo, czerpiąc z bogatej tradycji swoich poprzedników. Rosyjski teolog i myśliciel Paweł Florenski napisał o niej słowa, które do dziś nie tracą na sile: „Istnieje ikona Trójcy Świętej Andrieja Rublowa, a zatem istnieje Bóg”.
Punktem wyjścia była biblijna scena gościnności Abrahama. Rublow ograniczył jednak narrację do tego, co najważniejsze, i zostawił przed nami trzech aniołów siedzących przy stole. Dzięki temu ikona nie opowiada już tylko o wydarzeniu z Księgi Rodzaju, ale prowadzi ku samej tajemnicy Boga.
Pierwsza rzecz, która przyciąga wzrok, to harmonia całej kompozycji. Postacie tworzą zamknięty, łagodny krąg. Nie ma tu napięcia ani gwałtownych ruchów. Wszystko jest spokojne i uporządkowane, żadna z postaci nie dominuje nad pozostałymi. Sam ten układ mówi o jedności, zgodzie i wzajemnym wsłuchaniu.
W centrum stoi stół, który wygląda jak ołtarz. Spoczywający na nim kielich przypomina o ofierze Chrystusa i o darze przyjmowanym z miłości. Na przedzie tego stołu Rublow namalował niewielki prostokąt. Interpretatorzy ikony widzą w nim znak miejsca, w którym w pierwotnych kościołach przechowywano relikwie świętych i konsekrowane postacie eucharystyczne. To szczegół drobny, ale znaczący: zaprasza wiernych do włączenia się w tę świętą ucztę, mówi, że i dla nich jest przy tym stole miejsce. Równie ważne są elementy tła: dom jako znak Ojca i Bożego domu, drzewo przywołujące życie i zapowiedź krzyża, góra mówiąca o duchowym wzrastaniu. Nawet tło nie jest tu dekoracją, lecz częścią przesłania.
Głębokiej treści teologicznej nośnikiem są przede wszystkim kolory szat. Anioł po lewej stronie, utożsamiany z Bogiem Ojcem, odziany jest w szaty o barwach niemal nieuchwytnych: pastelowych, świetlistych, przenikniętych złotym blaskiem. Pod zewnętrznym płaszczem widać skrawek błękitu, koloru czystej boskości. Przezroczystość i nieuchwytność szaty mówią o tym, że Boga Ojca nie można zobaczyć ani ogarnąć rozumem. Złoto i purpura delikatnie obecne w płaszczu wskazują na Jego majestat i królewską godność. Nad głową tego anioła Rublow namalował dom, nawiązując do słów Jezusa o wielu mieszkaniach w domu Ojca.
Postać środkowa, Syn Boży, nosi szaty o najbardziej wyrazistych barwach całej ikony. Intensywny błękit chitonu mówi o Jego Boskiej naturze, a purpura wierzchniego płaszcza jest kolorem królewskości, ale też męczeństwa i ofiary. Właśnie przez purpurę ikona przypomina o wcieleniu i ofierze Chrystusa, który przyjął ludzkie ciało i oddał za nie życie. Nad Jego głową widnieje drzewo, dąb Mamre z biblijnego opisu, a zarazem znak życia i zapowiedź krzyża.
Trzeci anioł, po prawej stronie, symbolizuje Ducha Świętego. Jego szaty utrzymane są w zieleni, kolorze życia, odrodzenia i wiosennego tchnienia. W tradycji ikonograficznej zieleń jest kolorem kluczowym dla Trzeciej Osoby Trójcy, Ducha Ożywiciela, który tchnie nowym życiem w świecie. W tle za tą postacią Rublow umieścił górę, znak wzniesienia i drogi ku Bogu.
Gesty i wzajemne pochylenia dopełniają całość. Dwaj aniołowie subtelnie skłaniają głowy ku pierwszemu, wyrażając posłuszeństwo i wewnętrzną jedność. Delikatne ruchy dłoni nie rozbijają ciszy, lecz ją pogłębiają. Ikona nie próbuje wszystkiego wyjaśnić. Nie narzuca się. Prowadzi patrzącego ku skupieniu i wewnętrznemu ładowi.
Ikona powstała w naszej pracowni tradycyjną techniką tempery jajowej na desce przygotowanej zgodnie z wielowiekową tradycją. Przy jej tworzeniu kierowałyśmy się tymi samymi zasadami, które przyświecają Veraikon od 1990 roku: rzetelnością warsztatu, szacunkiem do tradycji i świadomością, że ikona to modlitwa wyrażona pędzlem i farbą.
Zapraszamy do odwiedzenia naszej pracowni w Cisnej. Ikonę tę można zobaczyć, kontemplować, porozmawiać o niej, a może i zapragnąć, by już ją mieć blisko.
